Skip to content

U RALJAMA MULTINACIONALIZMA: Begovi i njihovi feudi

Prošlogodišnji popis stanovništva sublimirao je neke posljedice Miloševićeve nacionalističke politike u Vojvodini: devedesetih godina sprovedeno je tiho etničko čišćenje, odnosno došlo je do znatnog smanjenja broja pripadnika nacionalnih manjina. Etničko čišćenje nije međutim uvijek bilo tiho i spontano – setimo se orgijanja Šešelja i njegovih radikala u vojvođanskim selima nastanjenim hrvatskim stanovništvom. Etničko čišćenje takođe nije vezano isključivo za odlazak (preseljenje) iz političkih, ekonomskih ili drugih razloga, već može biti i produkt asimilacije. Trend odlaženja i asimilacije nesmanjenim intenzitetom nastavlja se i poslije tzv. oktobarskih promena u Srbiji. Novosadski književnik Laslo Vegel kaže: “Problem nije samo u tome što se ovaj proces nastavlja nego što se smatra spontanim, kao da je prirodan san svakog manjinskog čoveka da se asimiluje ili da napusti svoje autentično okruženje”.

Otišli su, a i dalje odlaze, oni najbolji – mladi, obrazovani, stvaralački dijelovi nacionalnih manjina, koji se ubrzo etabliraju u svojim matičnim zemljama. Danas ne odlaze samo zbog sporog i traumatičnog procesa tranzicije u Srbiji, niti samo zbog interiorizacije većinskog, srpskog nacionalizma i šovinizma, koji je posle 5. oktobra skinuo maskirnu uniformu i obukao “Armani” odelo, već i zbog nezadovoljstva svojim (manjinskim) političkim elitama, koji nikako nisu imuni na korupciju, nacionalizam i klijentelizam. Pored tih boljki, koji su izgleda jedini kontinuirani društveni trend u nas, političke elite manjina unutar nacionalnih getoa “vladaju” po principima (jedno)partijskog sistema, bez ikakve kontrole i korektiva. U Vojvodini ostaje onaj društveno neaktivan, ruralni dio manjinskih nacija, šire familije njihovih političkih elita i oni tvrdoglavi.

Zakon o nacionalnim manjinama, donijet ubrzano poslije političkih promena i često spominjan kao dokaz da je Srbija (odnosno savezna država, odnosno državna zajednica) oštro krenula demokratskim putem, predvidio je da se prava manjina ostvaruju i interesi štite kroz tzv. nacionalne savete. Međutim, tu postoje bar dva problema. Prvi je to što se članovi nacionalnih saveta ne biraju direktno, već preko tzv. elektora. Dozvoliti takav nedemokratski luksuz jednoj opustošenoj zemlji očigledno ima samo jedan cilj: da nacionalni saveti budu partijske ispostave. Na taj način, doći će do cementiranja manjinskih elita, koji će imati ekskluzivno pravo da tumače potrebe svoje nacije i usklađuju ih sa vlastitim interesima. Drugi problem je vezan za male nacionalne manjine koje nisu stekle zakonske uslove da formiraju nacionalne savete, odnosno da imaju reprezentativno telo. Dugoročno, posljedica toga će biti asimilacija, koja ne mora da bude samo asimilacija od strane većinskog naroda već i od neke druge, brojnije nacionalne manjine.

Svoje shvatanje demokratije vojvođanski političari najbolje reprezentuju kada biraju članove upravnih odbora. Prošle godine je izbio svojevrsni skandal oko postavljanja upravnih odbora manjinskih medija. Jedini dnevni list na mađarskom jeziku u Vojvodini tako je dobio jednopartijsku upravu, što se nije dešavalo ni za vrijeme vladavine Slobodana Miloševića. Tome se suprotstavila grupa mađarskih intelektualaca koja je sastavila deklaraciju protiv kulturnog i medijskog monopola SVM-a, stranke Jozefa Kase, nad vojvođanskim Mađarima. Odgovor koji su dobili od pokrajinske vlasti bio je više nego ciničan.

U toj vlasti uglavnom sjede predstavnici onih stranaka koji se bore za veći stupanj vojvođanske autonomnosti. Za ove skoro tri godine vladavine pokazale su da za njih autonomija nije demokratsko dostignuće, već preraspodela političkog plena i ekonomske moći. Autonomija međutim ima smisla jedino ako otvara nove horizonte slobode…

Sociolog Pavel Domonji iz novosadske kancelarije Helsinškog odbora za ljudska prava nedavno je izjavio da Srbija svojim manjinama može ponuditi jedino normalizaciju nacionalizma. “Nacionalisti više nisu voljni, niti imaju snage da ulaze u sukobe. Štaviše, prinuđeni su na kompromise, nagodbe i podjelu materijalne i političke dobiti. Korupcija manjinskih elita jedan je od načina rešavanja manjinskog problema iz ugla naših vlastodržaca”, rekao je on. Apsurd zaista jeste da korupcija obezbeđuje međuetnički mir, ali to je samo privremeno rešenje ili, bolje rečeno, odlaganje rešavanja problema. Korupcija u sebi nosi seme vlastite propasti – njen apetit se nikada ne može zasititi.

Savez korumpiranih nacionalista nudi samo jednu opciju – zatvaranje u etnički identitet većih i asimilaciju manjih nacija. Etnički identitet na našim prostorima po pravilu je ksenofoban i autističan, i nema razloga da takav ne bude i kod manjina. Getoizacija, nedostatak interkulturne komunikacije i usredsređenost ka matici – na žalost su pogodno tle za neke buduće etničke nesporazume i sukobe. Zatvorenost onemogućava pripadnicima manjine da budu ravnopravni učesnici tržišne utakmice, što takođe može da bude izvor budućih frustracija.

Odgovor na pitanje zašto je koncept multinacionalizma kao oblik “ostvarivanja prava” nacionalnih manjina odnio pobjedu – veoma je jednostavan. Radi se zapravo o još jednoj indikaciji nedemokratskog karaktera skoro svih činilaca političkog života u Srbiji, koji možda pristaju da se politička moć distribuira, ali nikako da se sužava i kontroliše. Manjinske političke elite dobijaju svoj feud da na njemu vladaju, uredno prosleđujući deo harača u centralu. Za ovaj princip društvenog u(ne)ređenja na žalost se zalažu i autonomističke vojvođanske partije. Begovska politika – termin je koji je Miša Gleni upotrebio za ovu društvenu pojavu.

Poznati teoretičar društva Majkl Volcer smatra da su fenomeni o kojima govorimo zapravo posljedice imperijalnih oblika multikulturalizma, koji su tokom istorije postojali u različitim državnim i društvenim uređenjima. Njihov osnovni problem i čest uzrok propasti krije se u činjenici da kolektivna prava debelo zadiru u individualna, jer su ova upregnuta u kolektivne vrijednosne obrasce. Takođe, identitet je uvijek nametan od vrha prema dolje, nikada nije izvirao iz zatečenog stanja. Na kraju je između kolektiva u ovim zajednicama uvijek dolazilo do jakih napetosti, od kojih su neke završavale i ratom.

Mnogi vojvođanski intelektualci upravo će primjetititi da u Vojvodini postoji hronični nedostatak individualnosti. Svaki otklon ne samo od nacionalne zajednice, već i od političkih partija, interesnih grupa, itd., neminovno vodi do diskvalifikacije i marginalizacije. Karl Kraus kaže: “Ono što je u nacionalizmu toliko antipatično i odvratno nije toliko mržnja prema drugoj naciji, koliko ljubav prema vlastitoj. Jer, koji je smisao javnog oglašavanja ljubavi prema svojoj naciji, ako ne diskvalifikacija onih koji u sebi takve osjećaje ne nalaze.”

Tiho etničko čišćenje se nastavlja, ovog puta u formi čišćenja i asimilovanja Drugog i Drugačijeg, pa bio on i pripadnik većinske nacije. Postoje veoma male šanse da multinacionalizam u Vojvodini ima krvave posljedice, ali je na svakom koraku primetan njegov negativni odraz. Književnik Laslo Vegel kaže: “Ako me danas jedan mlad stavaralac pita šta da radi, ja mogu da mu preporučim samo jedno: u stvaralačkom smislu idi za Beograd, idi za Budimpeštu, ako možeš idi u oba grada, ali ostani ovdje da živiš. U stvaralačkom smislu, u Novom Sadu ostani u svom malom egzilu, jer naši mali moćnici cijene samo plagijatsku kulturu.”

Cijela Vojvodina se pretvorila u multikulturni salaš na kom niču kukuruz i povrće, na kom se malo odmara, gleda u nebo i uživa u čistoti prirode. Negdje drugdje se stvara. Među salašarskim paprikama i lubenicama izgubili su se i oni zameci građanskog društva, jedino koje ima moć da se odupre begovima multinacionalizma.

Zaista nije nikakva utjeha što je negdje drugdje još i gore.

Nedim Sejdinović

 

Published inEseji

2 Comments

  1. DRagana DRagana

    Jeste li sigurni da je g.Domonji-sociolog? Nesto mi se cini da je politikolog, cini se da je to bio i 2003, :-), sto jest malko slicno, ali nije isto…Pozdrav

  2. Da, poznata mi je razlika izmedju politikologije i sociologije. Postoji i nesto sto se zove sociologija politike. U svakom slucaju, hvala na primedbi!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *